(လမ်းကြောင်းထွင်အာဘော်များကို ဆန်းစစ်သုံးသပ်ခြင်း အမှတ် – ၂) ▪ နိဒါန်း အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း ဖြစ်လာတဲ့ ငွေသားရှားပါးမှု ပြဿနာဟာ အခုချိန်မှာလည်း ပြေလည် မရှိသေးပါဘူး။ ဘဏ်ထဲမှာ စုငွေ ရှိသည့်တိုင် ငွေသားထုတ်ယူဖို့ အခက်အခဲ ကြုံနေရတာကြောင့် ကိုဗစ် တတိယလှိုင်းလို ကပ်ဘေးကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ တပူပေါ် နှစ်ပူဆင့် ဖြစ်လာပါတယ်။ အခြေခံ စားသောက်ကုန်နဲ့ ဆေးဝါး ဝယ်တာက စပြီး အရေးပေါ် အောက်ဆီဂျင် ဝယ်တဲ့ ကိစ္စအထိငွေသားအလုံ အလောက် မရှိတော့ပါဘူး။ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းအတွင်းကလည်း ကိုဗစ်-၁၉ ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအတွက် ကန့်သတ်ပမာဏထက် ကျော်လွန်ပြီး ငွေထုတ်ခွင့်ပြုဖို့ နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်တွေ၊ ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်တွေနဲ့ နိုင်ငံခြားဘဏ်၊ ဘဏ်ခွဲတွေဆီကို ဗဟိုဘဏ်က အကြောင်းကြားစာ ပို့ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး ငွေသား ရှားပါးမှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ဗဟိုဘဏ်က အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့ပေမဲ့ အာဏာမသိမ်းခင် ကာလက ရှိခဲ့တဲ့ အခြေအနေ၊ အဆင့်မျိုး ပြန်ရောက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း မရှိသေးတာ တွေ့ရပါတယ်။ နဂိုကတည်းက ချည့်နဲ့နေပြီး ချို့ယွင်းချက် ဗရပွ ဖြစ်နေတဲ့ မြန်မာ့ဘဏ်စနစ်ဟာ ဒီကြားထဲ အကျပ်အတည်းတခုခုနဲ့ ထပ်ကြုံရရင် အမှိုက်ကစ ပြသာဒ် မီးလောင် မဖြစ်ဘူးလို့လည်း မပြောနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့်လည်း ဘဏ်စနစ် တခုလုံး ပြိုလဲတော့မလား ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးချက်တွေ ရှိလာပါတယ်။ ➤ ယခု ဆန်းစစ်ချက်အား အသံဖြင့် နားဆင်နိုင်ပါသည်။ https://anchor.fm/isp-myanmar/embed/episodes/ep-e15berp ➤ ယခု ဆန်းစစ်ချက်အား PDF file ဖြင့် Download ရယူနိုင်ပါသည်။ ဒီယူဆချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြန်မာ့အရေး ကျွမ်းကျင်သူ သမိုင်းပညာရှင် ဖြစ်တဲ့ ဒေါက်တာ သန့်မြင့်ဦးက ဩဇာကြီးမားတဲ့ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး စာစောင် Financial Times ကို ပြောကြားရာမှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်က တည်းက မြန်မာ့ဘဏ်စနစ် မှာအကျပ်အတည်းတွေ ရှိနေခဲ့တာလို့ သုံးသပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စစ်အာဏာ သိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာရှင်စနစ် ဆန့်ကျင်ရေး လူထု လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့အတူဖြစ်လာတဲ့ ငွေဖြစ် လွယ်မှု ပြဿနာအပေါ် ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပုံ အားနည်းတာတွေ၊ ဖြေရှင်းဖို့ စိတ်ဆန္ဒ အားနည်းတာတွေနဲ့ ဘဏ်တွေအပေါ် ပုံမှန်ရှိနေကျ ယုံကြည်မှု မရှိတော့တာတွေက အကျပ်အတည်းကို ပိုပြီး ဆိုးရွားစေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။Financial Times ရဲ့ ဘန်ကောက် အခြေစိုက် သတင်းထောက် John Reed ရေးသားခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးမှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငွေသားရှားပါးမှု ပြဿနာဟာ (ပြည်သူဘက်က) ယုံကြည်မှု မရှိတော့တာကြောင့် ဘဏ်အကျပ်အတည်းဖြစ်ဖို့ ခြိမ်းခြောက်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီရှုမြင်ချက်ကိုပဲ Crisis of Confidence လို့ ဆောင်းပါးရှင် ခိုင်က Frontier Myanmar မဂ္ဂဇင်းမှာ သုံးသပ်ခဲ့ပါ တယ်။ ဒါ့အပြင် ဆောင်းပါးရှင် Dominic Oo နဲ့ Shawn W. Crispin တို့ကတော့ ယုံကြည်မှု ပြဿနာအပြင် အရင်ကတည်းက ပြန်မဆပ်နိုင်တဲ့ဘဏ်ချေးငွေတွေ ရှိတာကြောင့် အခြေမခိုင်တဲ့ ဘဏ်တွေဟာ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ချိန်မှာ ပြိုလဲလုနီးပါး အခြေအနေ ဆိုက်သွားတယ်လို့ ဒေသတွင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ မဂ္ဂဇင်းတစောင်ဖြစ်တဲ့ Asia Times မှာ ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ဒီရက်ပိုင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ စီးပွားရေး စောင့်ကြည့် အစီရင်ခံစာမှာ ဘဏ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးယုံကြည်မှု ပြဿနာနဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ အကြောင်းကို အသေးစိတ် ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘဏ်တွေ ပြိုလဲနိုင်ခြေ ရှိ၊ မရှိကိုတော့ မှတ်ချက်ပြုထားတာ မတွေ့ရပါဘူး။ စီးပွားရေးနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်တွေကို သုံးသပ်ပြီးဖြစ်တန်ခြေ အနေအထားတွေကို အချက်အလက်တွေနဲ့ ဖော်ပြတဲ့ The Economist Intelligence Unit (EIU) က ထုတ်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၁ခုနှစ် အတွက် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တတိယအကြိမ် အစီရင်ခံစာမှာ နိုင်ငံ (စစ်ကောင်စီ) အနေနဲ့ ချေးငွေတွေအားလုံး ပြန်မဆပ်နိုင်တော့မယ့် sovereign default အနေအထားကို မရောက်နိုင်သေးပေမယ့် တိုင်းပြည် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေတာနဲ့အမျှ ဖြစ်နိုင်ခြေက မြင့်မားနေပါတယ်လို့ သုံးသပ်ခဲ့ပါတယ်။ ▪ အရေးပါသည့် ဆွေးနွေးချက်များ၊ အထောက်အထားနှင့် အကြံပြုချက်များ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘဏ်စနစ်တခုလုံး ပြိုလဲနိုင်တဲ့ အထိ ကပ်ဆိုက်သွားနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးချက်တွေမှာ အချက် သုံးချက်ကိုအဓိကထားပြီး သုံးသပ်ပြောဆိုကြပါတယ်။ ပထမဆုံးအချက်က ဘဏ်စနစ် ကပ်ဆိုက်ရောက်နိုင်ခြေဟာ “ယုံကြည်မှုအကျပ်အတည်း”ကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပြည်သူတွေက စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို လက်မခံတာကြောင့် စစ်အာဏာရှင်တွေ အုပ်ချုပ်စီမံတဲ့ ငွေကြေး စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်မှာစုဆောင်းငွေတွေကို မထားချင်တော့ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် စစ်အာဏာရှင်စနစ်လက်အောက်မှာ ကြိုးဆွဲရာ “က”ရတဲ့ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ရပ်တည်မှုကလည်း အာဏာရှင်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက်သာ ဦးတည်လေ့ရှိတာကြောင့် ဗဟိုဘဏ်က ဘယ်လိုပဲ ဖြေရှင်းမှုတွေလုပ်ပါစေ၊ ထိရောက်ဖို့ အားနည်းပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ငွေသား ထုတ်ယူတဲ့အခါ တဦးကို တပတ် ငွေကျပ် သိန်း ၂၀၊ တရက်ကိုကျပ်ငါးသိန်း စသဖြင့် ကန့်သတ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ခြင်းကိုက ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ ပြဿနာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းအပေါ် ယုံကြည်မှု ပိုကျစေပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ငွေကြေး ရိုက်ထုတ်ဖို့အတွက် နည်းပညာနဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေရောင်းပေးနေတဲ့ ဂျာမဏီ အခြေစိုက် လုပ်ငန်းကပါစစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဒဏ်ခတ်တဲ့ အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကုန်ကြမ်းတွေ မရောင်းပေးတော့ဘူးလို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါကိုလည်းဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း မရှိတဲ့အခါ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်မှု အကန့်အသတ်က ပိုထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အပ်နှံထားတဲ့ငွေကြေးတွေကို ရသလောက် တိုးကျိတ် ထုတ်ယူတာတွေ ပိုလုပ်လာပါတယ်။ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေကလည်း အရောင်းအဝယ်လုပ်တဲ့အခါ အွန်လိုင်းကနေ ပေးချေတာထက် ငွေစက္ကူနဲ့ပဲ လက်ခံခဲ့တာကြောင့် ငွေသား လိုအပ်ချက်ဟာ ပြည်သူလူထုအတွက်အခက်အခဲကြီးတခု ဖြစ်နေပါတယ်။ တခါ လက်ထဲရှိနေတဲ့ ငွေတွေကို ငွေဖြစ်လွယ်တဲ့ ရွှေ၊ အမေရိကန်ဒေါ်လာတို့နဲ့ လဲလှယ်ဝယ်ယူကြတာကြောင့် မြန်မာငွေကြေးတန်ဖိုးက အဆမတန် ထိုးဆင်းခဲ့ပါတယ် (Khine, 2021)။ ရလဒ်အားဖြင့် ငွေအပ်နှံသူတွေရဲ့ဘဏ်တွေအပေါ်ထားရှိတဲ့ ယုံကြည်မှုဟာ ပိုကျဆင်းလာပါတယ်။ ဒီလို ဘဏ်တွေအများစုအပေါ် ယုံကြည်မှုလျော့နည်းရာကနေငွေအပ်နှံသူတွေ တယောက်ကနေ နှစ်ယောက်၊ နှစ်ယောက်ကနေ သုံးယောက်၊ အဲဒီကမှ လူအားလုံး စိုးရိမ် ထိတ်လန့်တကြီး ငွေတွေ ဝိုင်းပြီး ပြန်ထုတ် ကြရင်းနဲ့ ဘဏ်မှာ ငွေစုပြုံထုတ်တဲ့ ပြဿနာ (bank run) ဖြစ်လာပါတယ်။ ဘဏ်တွေမှာ ငွေတွေစုပြုံ ထုတ်တဲ့ ပြဿနာကို ရုတ်တရက် ကြည့်ရင် ဘဏ္ဍာရေး အခြေခံ လိုအပ်ချက်တွေ မကောင်းတာကြောင့် လို့ ပြောကြပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့လူထုထောက်ခံမှု မရှိတဲ့ အုပ်စိုးသူတွေကို ပြည်သူ ယုံကြည်မှု မရှိတော့တာ က အမှန်တရားတခု ဖြစ်တယ်လို့ မြန်မာ့ဝါရင့်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တဦးက Asia Times မဂ္ဂဇင်းရဲ့ မေးမြန်းချက်ကို ဖြေကြားရာမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒုတိယအချက်က ဘဏ်တွေရဲ့ အခြေခံ လိုအပ်ချက် တောင့်တင်းမှုမရှိတဲ့ အနေအထားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ The Economic Intelligence Unit က ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ တတိယအကြိမ် ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာ အရဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ ဘဏ်တွေဟာညံ့ဖျင်းတဲ့ အကဲဖြတ်ချက်တွေအပေါ် မူတည်ပြီး ချေးငွေ ထုတ်ပေးဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချကြတယ်၊ ဒါဟာ ဘဏ်တွေ ကပ်ဆိုက်စေမယ့် အန္တရာယ်ကို ဦးတည် နေတယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ Asia Times မဂ္ဂဇင်းရဲ့ ဆောင်းပါးမှာလည်း ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီလ စစ်အာဏာ မသိမ်းခင်တုန်းက အခြေအနေ တရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (International Monetary Fund – IMF) က မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိတဲ့ ပြည်တွင်းဘဏ်တွေရဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေ အစစ်အမှန်ကို သိရဖို့ နိုင်ငံတကာစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ အမြန်ဆုံး စစ်ဆေးပြီး ကုစားပြင်ဆင်ဖို့ အထူးသတိပေးထားပြီး ဒါက ဘဏ်တွေရဲ့ စိုးရိမ်ရတဲ့ အခြေအနေကို ပြဆိုနေတာပါ (Oo & Crispin, 2021)။ တခါ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ ဗဟိုဘဏ်က ချမှတ်ခဲ့တဲ့ ပိုမိုတင်းကြပ်တဲ့ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းတွေနဲ့ ကိုက်ညီစေမဲ့စည်းမျဉ်းအသစ်တွေ ထုတ်ပြန်လိုက်ချိန်မှာ အဲဒီအချိန်ထိ တောက်လျှောက် ချေးထားခဲ့တဲ့ ဘဏ်ချေးငွေတွေ အားလုံးရဲ့ သုံးပုံတပုံဟာ ကြွေးဆုံးဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်(GIZ Myanmar, 2021)။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဧပြီလကနေ စက်တင်ဘာလအထိ ခြောက်လတာကာလမှာ အစိုးရဘဏ် သုံးခုရဲ့ ချေးငွေ ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးဟာ ကျပ် ၂၆၃ ဒသမ ၉ ဘီလီယံရှိပါတယ် (Chan Mya Htwe, 2020)။ NLD အစိုးရလက်ထက်မှာ ကိုဗစ်ကာလ စီးပွားရေးကုစားမှု မူဝါဒတွေအရ စည်းမျဉ်းအသစ်တွေကို ဘဏ်တွေ လိုက်နာဖို့အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အထိ ဗဟိုဘဏ်က ရွေ့ဆိုင်းခဲ့ပေမယ့်၊ ဘဏ်ချေးငွေအမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးမယ့်အန္တရာယ်ကို အဲဒီ အချိန်ကတည်းက ကြုံနေခဲ့ရတာပါ (The […]